ที่ตั้ง
อุทยานธรณีโลกสตูล ตั้งอยู่ในจังหวัดสตูลซึ่งเป็นจังหวัดสุดเขตแดนใต้ของประเทศไทย ฝั่งทะเลอันดามัน ติดกับรัฐเปอร์ลิส ประเทศมาเลเซีย อยู่ระหว่างละติจูดที่ 6 องศา 28 ลิปดา 34.07 ฟิลิปดา ถึง 7 องศา 7 ลิปดา 37.90 ฟิลิปดาเหนือ กับลองจิจูดที่ 99 องศา 9 ลิปดา 38.80 ฟิลิปดา ถึง 100 องศา 1 ลิปดา 39.93 ฟิลิปดาตะวันออก
ขนาดของอุทยานธรณีโลกสตูล มีพื้นที่รวมทั้งบนบกและทะเล 2,597.21 ตารางกิโลเมตร (1,623,253.75 ไร่) แยกเป็นพื้นที่บนบกและบนเกาะ 1,099.47 ตารางกิโลเมตร (687,166.25 ไร่) หรือคิดเป็นร้อยละ 44.35 ของพื้นที่จังหวัดสตูล พื้นที่ทะเล 1,497.74 ตารางกิโลเมตร (936,087.50 ไร่)
![Map-จ.สตูล ขนาด A0 [Recovered]_แก้แหล่ง 75](http://thailandgeoparks.org/wp-content/uploads/2026/10/Map-จ.สตูล-ขนาด-A0-Recovered_แก้แหล่ง-75-scaled.png)
ความโดดเด่นทางธรณีวิทยา ธรรมชาติวิทยา ประเพณีและวัฒนธรรม
ความโดนเด่นทางธรณีวิทยา
อุทยานธรณีโลกสตูล นับได้ว่าเป็น “ดินแดนแห่งซากดึกดำบรรพ์มหายุคพาลีโอโซอิก” ที่มีชื่อเสียงทั้งในประเทศไทยและในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เต็มไปด้วยความหลากหลายและความสมบูรณ์ของซากดึกดำบรรพ์ของสิ่งมีชีวิตที่เก่าแก่ที่สุด ได้แก่ ไทรโลไบต์ แบรคิโอพอด สโตรมาโตไลต์ โคโนดอน แกรปโตไลต์ เทนทาคูไลต์ และนอติลอยด์ ซึ่งไทรโลไบต์ยุคแคมเบรียนที่พบมีอายุประมาณ 500 ล้านปี เป็นอายุที่เก่าแก่ที่สุดในคาบสมุทรไทย-มาลายู และมีอายุชัดเจนจากการศึกษาชั้นหินเถ้าภูเขาไฟที่สามารถระบุช่วงอายุของไทรโลไบต์จากการจำแนกลำดับชั้นหินตามชีวภาพคือช่วงตอนปลายของยุคแคมเบรียน หนึ่งในห้าของสายพันธุ์ไทรโลไบต์ที่พบยังเป็นสายพันธุ์ใหม่รวมทั้งสโตรมาโตไลต์สีแดงที่เรียงชั้นสวยงาม ในพื้นที่อุทยานธรณียังพบหลักฐานที่บ่งชี้ถึงทฤษฎีการเปลี่ยนแปลงของโลกยุคแรกเริ่มโดยแผ่นทวีปฉานไทยได้แยกตัวออกจากแผ่นมหาทวีปกอนวานา
ความโดดเด่นทางธรรมชาติวิทยา
อุทยานแห่งชาติเกาะตะรุเตา อำเภอเมืองสตูล เป็นอุทยานแห่งชาติทางทะเลแห่งแรกของประเทศไทยและเป็นอุทยานแห่งชาติลำดับที่ 8 ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 19 เมษายน พ.ศ. 2517 ได้รับการยกย่องให้เป็นอุทยานมรดกและการสงวนแห่งอาเซียน ความหลากหลายทางชีวภาพภายในเขตอุทยานแห่งชาติตะรุเตาได้รับการคุ้มครองอย่างดีโดยพระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติ อีกทั้งในอดีตเกาะตะรุเตาเคยเป็นค่ายกักกันนักโทษการเมือง ตั้งแต่ พ.ศ. 2479 – 2491 และภายหลังสองปีต่อมา เกาะตะรุเตาก็ได้ถูกกำหนดให้เป็นอุทยานแห่งชาติทางทะเลแห่งแรกในประเทศไทย
พิพิธภัณฑ์ช้างดึกดำบรรพ์ทุ่งหว้า ตั้งอยู่ในเขตองค์การบริหารส่วนตำบลทุ่งหว้า ตำบลทุ้งหว้า อำเภอทุ่งหว้า จังหวัดสตูล เป็นอาคารชั้นเดียวอยู่ติดกับที่ว่าการอำเภอทุ่งหว้า เปิดให้บริการตั้งแต่วันจันทร์ถึงวันศุกร์ ในเวลาราชการ เว้นวันหยุดราชการ โดยไม่เก็บค่าเข้าชม โดยภายในห้องนิทรรศการประกอบด้วยการนำเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับช้างไทย ประวัติศาสตร์ วิถีชีวิต และศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่นในจังหวัดสตูล และซากดึกดำบรรพ์ช้างที่พบใน ถ้ำเล-สเตโกดอนและซากดึกดำบรรพ์อื่น ๆ
แหล่งธรณีวิทยา
1. ถ้ำเลสตโกดอน
2. น้ำตกธารปลิว
3. น้ำตกธารสวรรค์
4. แหล่งซากดึกดำบรรพ์เขาโต๊ะสามยอด
5. สันหลังมังกร
6. เขาทะนาน
7. เกาะตะบัน
8. หาดทรายดำราไว
9. หาดปากบารา
10. เขตข้ามกาลเวลา เขาโต๊ะหงาย
11. หาดหินหลากสี
12. แหล่งซากดึกดำบรรพ์อ่าวนุ่น
13. รอยต่อของยุคทางธรณี “เขาน้อย”
14. แหล่งซากดึกดำบรรพ์ “หินสาหร่ายสโตรมาโตไลต์”
15. ถ้ำอุไรทอง
16. น้ำตกวังสายทอง
17. ล่องแก่งวังสายทอง
18. จุดชมวิวทางธรณี (Karst) เขาควนทัง
19. ถ้ำทะลุ ป่าหลุมยุบดึกดำบรรพ์
20. เกาะลิดี-หว้าหิน
21. หมุ่เกาะบุโหลน
22. สันหลังมังกร ผาใช้หนี้ บ่อเจ็ดลูก
23. ล่องเรือคายัคถ้ำลอดพบรัก
24. ปราสาทหินพันยอด
25. อ่าวฟอสซิลอายุประมาณ ๔๕๐ ล้านปี ยุคออร์โดวิเชียน
26. หาดกาสิง (หอยท้ายเภา)
27. ถ้ำเจ็ดคต
28. ถ้ำภูผาเพชร
29. แหล่งซากดึกดำบรรพ์ลานหินป่าพน
30. จุดชมวิวถนนสวย อำเภอมะนัง
31. ถ้ำระฆังทอง
32. เส้นทางศึกษาธรรมชาติน้ำตกวังใต้หนาน
33. เกาะตะรุเตา (อ่าวพันเตมะละกา)
34. เกาะตะรุเตา (ซากดึกดำบรรพ์อ่าวเมาะและ)
35. เกาะตะรุเตา (อ่าวตะโละวาว คุกตะรุเตา)
36. อ่าวสน (ธารน้ำจืดลงสู่ทะเล)
37. น้ำตกลูดู
38. เส้นทางศึกษาธรรมชาติอ่าวตะโละอุดัง
39. ถ้ำจระเข้
40. ซุ้มหินธรรมชาติเกาะไข่
41. เกาะหลีเป๊ะ (หาดพัทยา)
42. เกาะหลีเป๊ะ (หาดซันไรซ์)
43. เกาะหลีเป๊ะ (หาดซันเซ็ท)
44. เกาะอาดัง (ที่ทำการอุทยานฯ)
45. เกาะอาดัง (ผาชะโด)
46. เกาะหินงาม
47. ร่องน้ำจาบัง
48. เกาะยาง
49. เกาะราวี (หาดทรายขาว)
50. เกาะหินซ้อน
51. เกาะรอ-กลอย
52. อ่าวลิง
53. เกาะผึ้ง
54. แหลมแต๊ะปัน (ปากบารา)
แหล่งเรียนรู้
1. พิพิธภัณฑ์อุทยานธรณีโลกสตูล
2. พิพิธภัณฑ์ช้างดึกดำบรรพ์ทุ่งหว้า
3. พิพิธภัณฑ์ธรณีวิทยาโรงเรียนทุ่งหว้าวรวิทย์
4. บ้านของเก่าโบราณ บ้านท่าข้ามควาย
5. พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาโรงเรียนกำแพงวิทยา
6. ศูนย์เรียนรู้หัตถศิลป์ “กะลาบารา”
7. บ้านรากไม้
8. วิถีชีวิตชาวมานิ
แหล่งนิเวศวิทยา
1. หอสี่หลัง
2. จุดชมวิวท่าอ้อย
3. เก็บหอย ล่องคลองแลหิ่งห้อย บ้านท่ายาง
4. ล่องแพชมหิ่งห้อยคลองละงู บ้านหัวทาง
แหล่งวัฒนธรรมแหล่งผลิตภัณฑ์ชุมชน และแหล่งอื่นๆ
1. โบราณสถานบ่อเจ็ดลูก
2. ผ้ามัดย้อมสีธรรมชาติบ้านท่าอ้อย
3. ศูนย์เรียนรู้พริกไทยสุไหงอุเป
4. นวดสปาสมุนไพรดึกดำบรรพ์
5. ศูนย์เรียนรู้ สวนควนข้อง หม้อข้าวหม้อแกงลิง
6. ศูนย์เรียนรู้การเพาะขยายพันธุ์พืชใกล้สูญพันธุ์
7. จักสานต้นคลุ้ม
8. สมุนไพรทักษอร
9. ปันหยาบาติก
10. โกปี๊นาข่า กาแฟโบราณ
11. ท่าเทียบเรือปากบารา